सातारा :  मधुमेह असलेल्या लोकांसाठी प्रत्येक ऋतू अनन्य आव्हाने उभी करतो ज्यांच्यासाठी गुंतागुंत मुक्त जीवन जगण्यासाठी रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित करणे अत्यंत आवश्यक आहे. उन्हाळ्यात मधुमेहींना उष्माघात आणि उष्माघात होण्याची शक्यता असते, कारण हा रोग रक्तवाहिन्या आणि मज्जातंतूंना इजा पोहोचवू शकतो ज्यामुळे घाम ग्रंथींवर परिणाम होऊ शकतो. ज्या लोकांना मधुमेह आहे त्यांच्या शरीरातील पाणी लवकर कमी होऊ शकते कारण रक्तातील साखरेच्या उच्च पातळीमुळे लघवी करण्याचे प्रमाण वाढते. यामुळे  डिहायड्रेशन होण्याची अधिक शक्यता असते. 

उन्हाळ्यात शरीर इन्सुलिनचा वापर वेगळ्या प्रकारे करतो आणि यामुळे इन्सुलिन चा योग्य डोस ठरवण्यासाठी टाइप 1 मधुमेहाच्या रुग्णांना त्यांच्या रक्तातील साखरेचे प्रमाण अधिक वारंवार तपासावे लागते. मधुमेही रुग्णांनी सक्रिय राहणे आणि उष्णता टाळणे ही उन्हाळ्याच्या हंगामात मधुमेहावर नियंत्रण ठेवण्याची गुरुकिल्ली आहे. मधुमेहाची व्याख्या रक्तातील साखरेची पातळी वाढणारी स्थिती म्हणून केली जाते. निरोगी आहार म्हणजे निरोगी जीवन. मधुमेह असलेल्या लोकांना वारंवार भूक लागते किंवा तहान लागते,म्हणून त्यांनी योग्य आहार घ्यावा.

मधुमेह विशेषज्ञ डॉ.ओंकार पाटील यांनी मधुमेही रुग्णांना मार्गदर्शन करताना सांगितले की,मधुमेहाचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी तुम्ही उष्ण महिन्यांपूर्वी जीवनशैलीतील 11 बदल केले पाहिजेत. वाढत्या उन्हाळ्यामध्ये मधुमेहींना आरोग्याचे व्यवस्थापन करणे हे अतिशय गरजेचे असते. त्यामुळे ज्यांना मधुमेह आहे त्यांनी या गोष्टी आवर्जून लक्षात ठेवा.
शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय रहा . 
सक्रिय राहणे आणि उष्णता टाळणे ही उन्हाळ्याच्या हंगामात मधुमेहावर नियंत्रण ठेवण्याची गुरुकिल्ली आहे. 

सकाळी आणि संध्याकाळी उशिरा 30 मिनिटे चालण्याचा प्रयत्न करा आणि सकाळी किंवा संध्याकाळी 4-5 च्या सुमारास बाहेर पडणे टाळा. तुमच्या रक्तातील साखरेची पातळी उत्तम प्रकारे व्यवस्थापित करण्यासाठी खाल्ल्यानंतर 1-3 तास चालण्याची सर्वोत्तम वेळ आहे.

उन्हापासून लांब राहा:

मधुमेहाचे व्यवस्थापन करण्यात व्यायामाची महत्त्वाची भूमिका असते.पण,उन्हामध्ये व्यायामाचा कोणताही प्रकार करणे चांगले नाही. सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी तापमान कमी असते तेव्हा बाहेर पडावे.

फायबर युक्त अन्न खा

मधुमेह असलेल्या लोकांसाठी उच्च फायबर आहाराचे महत्त्वपूर्ण फायदे असू शकतात. फायबर जास्त असलेले अन्न पचन मंदावते आणि रक्तातील साखर वाढण्यास प्रतिबंध करते. असे पदार्थ वजन कमी करण्यास देखील मदत करतात ज्यामुळे तुम्हाला मधुमेहाचे व्यवस्थापन चांगले करता येते आणि त्याच वेळी रक्तदाब, हृदयरोग आणि काही प्रकारचे कर्करोग टाळता येतात. फायबर समृध्द अन्नामध्ये ओट्स, ब्राऊन राइस, संपूर्ण धान्य ब्रेड आणि तृणधान्ये, फळे, गाजर, टोमॅटो यांसारख्या भाज्या यांचा समावेश होतो.

गोड रस टाळा

उन्हाळा हा एक हंगाम आहे जेव्हा लोक ताजे रस, स्मूदी आणि इतर ताजेतवाने पेयांकडे आकर्षित होतात. परंतु मधुमेह असलेल्या लोकांसाठी, हे समजून घेणे आवश्यक आहे की रस फायबरने समृद्ध नसल्यामुळे आणि नैसर्गिक साखरेचे प्रमाण जास्त नसल्यामुळे ग्लुकोजची पातळी खूप लवकर वाढू शकते. जर तुम्हाला उन्हाळ्यात फळांचा रस प्यावासा वाटत असेल तर ते जरूर घ्या आणि ताज्या फळांसह घरीच बनवा. लिंबू पाणी किंवा ताक प्या - मद्यसेवन आणि कॅफिनयुक्त कॉफी व एनर्जी किंवा स्पोर्ट्स पेये टाळा. कारण त्यामुळे शरीरातील पाण्याची घट होऊ शकते आणि रक्तातील साखरेची पातळी वाढू शकते. लिंबू पाणी (साखर विरहित), ताक किंवा कलिंगड, टरबूजाचा रस पिऊ शकता.

हायड्रेटेड रहा

उच्च रक्तातील साखरेची पातळी तुमच्या मूत्रपिंडांना अतिरिक्त साखरेपासून मुक्त होण्यासाठी ओव्हरड्राइव्हमध्ये जाण्यास भाग पाडते. शरीरातून अतिरिक्त साखर काढून टाकण्यासाठी मूत्रपिंडांना अधिक लघवी करणे आवश्यक आहे. पाणी पिल्याने तुमच्या रक्तातील साखरेची (ग्लूकोज) पातळी कमी होण्यास मदत होते. त्यामुळे उन्हाळ्यात भरपूर पाणी आणि हायड्रेटिंग पदार्थ खाण्याची खात्री करा.

रक्तातील साखरेच्या पातळीचे निरीक्षण करा

नियमित रक्तातील साखरेचे निरीक्षण ही सर्वात महत्वाची गोष्ट आहे जी तुम्ही टाइप 1 मधुमेह आणि टाइप 2 मधुमेह व्यवस्थापित करू शकता.  उष्ण तापमानात  शरीरात इन्सुलिन वापरण्याच्या यंत्रणेत बदल होतो. त्यामुळे मधुमेहींना रक्तातील साखरेच्या पातळीचे प्रमाण वारंवार तपासावे आणि इन्सुलिनचा किंवा मधुमेहाच्या औषधाचा डोस त्यानुसार घ्यावा. औषधे आणि संबंधित उपकरणे सांभाळा - उन्हाळ्यातील वाढलेल्या तापमानाचा मुधमेहाची औषधे, ग्लुकोज मीटर आणि डायबेटिस टेस्ट स्ट्रिप्सवर परिणाम होतो. हवामान उष्ण असते, तेव्हा इन्सुलिन आणि इतर औषधांचा दर्जा खालावतो.

ही औषधे बर्फाचा पॅक असलेल्या कूलरमध्ये बाळगा. उन्हात पार्क केलेली कार, स्विमिंग पूलच्या शेजारी, थेट सूर्यप्रकाशात किंवा समुद्रकिनाऱ्यावर ठेवू नका. टेस्ट स्ट्रिप्सबाबतही अशीच काळजी घ्यावी.

पायांची काळजी घ्या

अनवाणी चालणे टाळा, विशेषतः नसेला इजा झाली असेल तर तुमची टोकदार वस्तूंची जाणीव होण्याची आणि गरम पृष्ठभागांची जाणीव होण्याची क्षमता कमी होते. संरक्षक पादत्राणे घाला. पायाच्या जखमांवर लक्ष ठेवा. त्याचप्रमाणे तुमच्या पायाला पडलेल्या मोठ्या भेगा किंवा दोन बोटांमधील पांढऱ्या डागांवर लक्ष द्या. कारण तो अॅथलीट्स फूट असू शकतो. पायाला घाम येत असेल तर अॅथलीट्स फूट किंवा इतर जंतुसंसर्ग होऊ शकतो. पाय नेहमी कोरडे ठेवा. 

हलके कपडे परिधान करा

 उष्णतेप्रमाणेच कडक उन्हाचाही शरीरावर परिणाम होतो. तुम्ही बराच वेळ उन्हात असाल, तर तुमची त्वचा पोळते आणि त्याचा तुमच्या मधुमेह नियंत्रणावर परिणाम होऊ शकतो. सूर्यापासून संरक्षण करण्यासाठी नेहमी रुंद कडा असलेली हॅट घाला. त्वचा पोळण्यापासून वाचविण्यासाठी सनस्क्रीन लावा. हलके आणि फिकट रंगाचे कपडे परिधान केल्यास तुम्ही थंड राहू शकाल. 

 उन्हाळ्यात त्वचा मऊ राहावी यासाठी लोशन लावा. कारण उन्हाळ्यात तुमच्या पायाची त्वचा कोरडी होण्याची शक्यता असते. तुमच्या पायांच्या तळव्यावर लोशनचा पातळ थर लावा. पण तुमच्या पायाच्या बोटांमध्ये मात्र लावू नका. अतिरिक्त ओलाव्यामुळेसुद्धा जंतुसंसर्ग होऊ शकतो.

तुम्ही बाहेर काम करत असाल किंवा व्यायाम करत असाल उन्हामुळे याणाऱ्या थकव्याबद्दल सतर्क राहा. मधुमेह आणि हृदयविकारारखे दीर्घकालीन आजार असलेल्या व्यक्तींचे शरीरात अतिरक्त उष्णता होण्याची शक्यता असते. भोवळ येणे किंवा बेशुद्ध पडणे, प्रमाणापेक्षा जास्त घाम येणे, स्नायूंमध्ये गोळे येणे, त्वचा थंड किंवा चिकट होणे, डोकेदुखी, हृदयाचे ठोके जलद पडणे आणि/किंवा मळमळ या लक्षणांचा त्यात समावेश आहे. यापैकी एखादे लक्षण दिसले तर लगेचच थंड ठिकाणी जा, पाण्यासारखे पेय प्या.

 अल्पोपाहार करण्यास विसरू नका  

हायपोग्लायसेमियाला कारणीभूत ठरणारी औषधे तुम्ही घेत असाल, तर हायपोग्लायसेमियावर उपाय म्हणून फळांचा रस, कँडी, ग्लुकोज पावडर आणि काहीतरी अल्पोपाहार सोबत बाळगा.

 नियमित तपासणी करून घ्या 

मधुमेह असलेल्या बहुतेक व्यक्तींना डायबेटिक रेटिनोपथी किंवा ग्लाउकोमासारखे आजार आधीपासून असतात. या आजारांसोबत व्यक्तींना डोळे येणे किंवा इतर संसर्गासाठी डोळ्यांचे विकार होऊ शकतात. त्यामुळे प्रत्येक मधुमेहीने नियमितपणे डोळे तपासून घेणे हितकारक ठरते.